Αρχαϊκοί Ψυχισμοί: Ψυχαναλυτική Προσέγγιση και Κλινική Πρακτική (α’ κύκλος)

Για την ψυχανάλυση, η έννοια του αρχαϊκού αναφέρεται στις απαρχές της ψυχικής ζωής, με άλλα λόγια στο μέρος της εκείνο που έχει σχηματιστεί στο απώτατο παρελθόν και σε αντίστιξη με έναν νεότερο, πιο εξελιγμένο τρόπο οργάνωσης. Ο Φρόυντ, που εισήγαγε αυτόν τον αρχαιολογικής προέλευσης  προσδιορισμό στο ψυχαναλυτικό λεξιλόγιο, θεωρεί ότι το αρχαϊκό  περιλαμβάνει κυρίως το στοιχείο της φυλογενετικής κληρονομιάς. Για την Klein, ως αρχαϊκό θεωρείται το μέρος του εσωτερικού κόσμου που δεν περιλήφθηκε στην απαρτιωτική λειτουργία που χαρακτηρίζει την καταθλιπτική θέση, ουσιαστικά δηλαδή τα άγχη, οι φαντασιώσεις και οι σχέσεις αντικειμένου που ανήκουν στην παρανοειδή-σχιζοειδή θέση. Άλλοι επίσης σημαντικοί ψυχαναλυτές (Bion, Winnicott, Green) έχουν επιχειρήσει να προσεγγίσουν,  θεωρητικά και κλινικά, όψεις του ψυχισμού, οι οποίες μπορεί να συνδέονται με το πλέον αρχέγονο και απρόσιτο στη συνείδηση μέρος του.

 Άμεσα συνδεδεμένη με την έννοια του αρχαϊκού είναι εκείνη του πρωταρχικού αντικειμένου, σχηματικά της αρχαϊκής μητέρας. Η παρουσία του πρωταρχικού αντικειμένου, καθοριστική για τον ψυχισμό του υποκειμένου, είναι εκείνη που δίνει στον προσδιορισμό αρχαϊκό, πέρα από τη χρονική της διάσταση και τη σημασία της Αρχής, ως απόλυτης εξουσίας. Αυτή ανήκει στο πρωταρχικό αντικείμενο. Αναφερόμαστε εδώ στη συμβιωτική φάση της σχέσης με το αντικείμενο, όταν ο εαυτός δεν έχει ακόμα ξεχωρίσει από το αντικείμενο. Έτσι συνδέεται η έννοια του αρχαϊκού με εκείνη του τραύματος, που θα προκύψει ως αποτέλεσμα των ενδεχόμενων σοβαρών διαταραχών στην πρώιμη σχέση εαυτού/αντικειμένου. Επίσης  γίνεται κατανοητή η διαχρονικότητα των συνεπειών του αρχαϊκού τραύματος για τον ψυχισμό. Με βάση τα παραπάνω, η διατύπωση αρχαϊκοί ψυχισμοί αφορά  τους ψυχισμούς εκείνους  όπου δεσπόζει το τραυματικό αποτύπωμα της σχέσης με το πρωταρχικό αντικείμενο, καθώς και οι συνεπακόλουθες κινήσεις αποφυγής του ψυχικού πόνου που κυριαρχούν σε αυτούς.

Εφόσον το αρχαϊκό αναφέρεται στην όψη εκείνη του ψυχισμού όπου η συμβολική και η αναπαραστατική λειτουργία δεν έχουν εγκατασταθεί, η προσέγγισή του θα γίνει κυρίως με τρόπους που προσιδιάζουν στην  προϊστορία του ψυχισμού. Ο Φρόυντ για τον σκοπό αυτό εισήγαγε την έννοια της κατασκευής.  Η Klein προσπάθησε, με την εισαγωγή της προβλητικής ταύτισης, να δείξει τη διαχρονικότητα των πρωτόγονων τύπων σχέσης με το αντικείμενο, καθώς και μια ενσυναισθητική μέθοδο επίγνωσης σχετικά με αυτές.   Ο Bion, στο πλαίσιο της δικής του κατασκευής της πρώιμης σχέσης μητέρας – βρέφους (σχέση περιέχοντος/ περιεχομένου),  συνέλαβε τη μητρική ονειροπόληση ως πρώτη ύλη του κλινικού επίστασθαι σχετικά με τις απαρχές και ως πλαίσιο της εν τω βάθει συνάντησης με τον αναλυόμενο.  Ο Green με κλινική αφετηρία τις μη-νευρωτικές καταστάσεις και ανιχνεύοντας τη δράση της ενόρμησης του θανάτου στα πρώιμα ψυχικά φαινόμενα, καθώς  και στη λειτουργία του ψυχαναλυτικού πλαισίου, εισήγαγε την έννοια της αρνητικής ψευδαίσθησης της μητέρας.

Σκοπός του Σεμιναρίου είναι να εξετάσει ορισμένα  ζητήματα που αφορούν την ψυχαναλυτική προσέγγιση των αρχαϊκών ψυχισμών  με άξονα, κυρίως, τις ανάγκες της κλινικής πρακτικής και τα ζητήματα που αυτή θέτει.

Οι θεματικές ενότητες που θα παρουσιαστούν είναι οι ακόλουθες:

 7/2/2026 Το αρχαϊκό στην ψυχαναλυτική θεωρία και κλινική πρακτική
Εισηγητής-Επόπτης: Παύλος Χατζητάσκος, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής, Πρόεδρος και Διδάσκων της ΕΕΨΨ

14/2/2026 Η σχέση με το πρωταρχικό αντικείμενο
Εισηγητής-Επόπτης: Κώστας Εμμανουηλίδης, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής, Διδάσκων της ΕΕΨΨ

28/2/2026 Η έκφραση του αρχαϊκού στην κλινική των μη νευρωτικών οργανώσεων (οριακών και ναρκισσιστικών)
Εισηγητής-Επόπτης: Γρηγόρης Μανιαδάκης, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής, Διδάσκων – πρ. Πρόεδρος της ΕΕΨΨ και consulting editor of International Forum of Psychoanalysis

7/3/2026 Η αναλυτική διαδικασία σε ασθενείς με αρχαϊκό ψυχισμό (μεταβίβαση, αντιμεταβίβαση, αντιστάσεις, πλαίσιο)
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Χαρά Καραμανωλάκη, Ψυχίατρος-Ψυχαναλύτρια, Διδάσκουσα και Πρόεδρος της Εκπαιδευτικής Επιτροπής της ΕΕΨΨ

14/3/2026 Τροποποιήσεις της αναλυτικής τεχνικής σε ασθενείς με αρχαϊκά στοιχεία – Η κατασκευή και η ψυχική μορφοποίηση
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Ελένη Φιλιππάκη, Ψυχαναλύτρια, Πρόσεδρο Μέλος της ΕΕΨΨ

Δυνατότητα συμμετοχής στο σεμινάριο έχουν ψυχίατροι, παιδοψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί και άλλοι επαγγελματίες του χώρου της ψυχικής υγείας.

Το σεμινάριο θα πραγματοποιηθεί τις παραπάνω ημερομηνίες, ημέρα Σάββατο 10:00 με 13:00, υβριδικά (ταυτόχρονα δια ζώσης και διαδικτυακά). Οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες θα παρακολουθούν δια ζώσης τα σεμινάρια στα γραφεία της ΕΕΨΨ (Μιχαλακοπούλου 41-43, 4ος όροφος, 115 28, Ιλίσια) ή διαδικτυακά (όσοι/όσες ζουν εκτός Αθηνών καθώς και όσοι/όσες επιλέξουν αυτόν τον τρόπο στην αίτησή τους). Για τη δια ζώσης παρακολούθηση, λόγω περιορισμένου χώρου, θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Σε περίπτωση που συμπληρωθεί ο μέγιστος συνολικός αριθμός συμμετεχόντων (δια ζώσης και διαδικτυακά) και χρειασθεί να γίνει επιλογή, κριτήρια θα αποτελέσουν η ευαισθητοποίηση στην ψυχοδυναμική προσέγγιση, η κλινική εμπειρία και ο χρόνος αποστολής της αιτήσεως (σειρά προτεραιότητας).

Η κάθε συνάντηση περιλαμβάνει δύο ενότητες. Η πρώτη αφορά την παρουσίαση από τον εκάστοτε εισηγητή του θεωρητικού θέματος και η δεύτερη την παρουσίαση κλινικού υλικού από μέλος της ομάδας των συμμετεχόντων, σε συνεννόηση με τους υπεύθυνους του σεμιναρίου και τον εισηγητή.

Το κόστος συμμετοχής ανέρχεται στα 110 ευρώ. Υπάρχει η δυνατότητα τμηματικής καταβολής σε δύο δόσεις.

Δηλώσεις συμμετοχής στο e-mail της Ε.Ε.Ψ.Ψ. hspp.gr@nullgmail.com. Απαραίτητη η αποστολή βιογραφικού σημειώματος. Η αποστολή βιογραφικού δεν είναι απαραίτητη για όσους έχουν στείλει σε προηγούμενη αίτηση. Παρακαλούμε όπως αναφέρετε και τον επιθυμητό τρόπο παρακολούθησης (δια ζώσης ή διαδικτυακά).

Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη γραμματεία της Ε.Ε.Ψ.Ψ. τηλ.: 210 7712901 ή στο e-mail της Ε.Ε.Ψ.Ψ. hspp.gr@nullgmail.com.

Με εκτίμηση

Η Επιτροπή Σεμιναρίων
Μαρίνα Δεδούλη
Γεωργία Χαλκιά
Παύλος Χατζητάσκος