Το Σώμα στην Ψυχανάλυση

Η ψυχαναλυτική οπτική αντιλαμβάνεται την ψυχή ως μια οντότητα που εκτείνεται στον χώρο. Αυτή η χωρική σύλληψη, εκτός του ότι επεκτείνει την ψυχική δραστηριότητα πέραν του συνειδητού, μπορεί βέβαια να σημαίνει και ότι η ψυχή εκπηγάζει από τον χώρο του σώματος. Ο Freud, στην πασίγνωστη αποστροφή του (από Το Εγώ και το Αυτό) γράφει: «Το Εγώ είναι καταρχήν, και κυρίως, ένα σωματικό Εγώ. Δεν είναι απλώς μια επιφάνεια, αποτελεί το ίδιο την προβολή μιας επιφάνειας» (Freud 1923, σελ. 26). Επίσης το Αυτό περιγράφεται ως «ανοικτό προς τις σωματικές επιδράσεις, ως εκείνο που αναλαμβάνει τις ενορμητικές ανάγκες, που βρίσκουν μέσα του ψυχική έκφραση» (Freud 1933 [1932], σελ. 79). Η σωματική προέλευση της ψυχικής δραστηριότητας φαίνεται καθαρά στη φροϋδική σύλληψη της ενόρμησης: «Η ενόρμηση, οριακή σύλληψη ανάμεσα στο ψυχικό και το σωματικό, είναι ο εκπρόσωπος των ερεθισμάτων που έρχονται από το εσωτερικό του σώματος και φτάνει στον ψυχισμό ως μέτρο της απαιτούμενης/ επιβαλλόμενης εργασίας συνεπεία της σχέσης της με το σώμα» (1915, σελ. 122).
Ο Winnicott τοποθετεί το ζήτημα ως εξής: «Πιστεύω πως η λέξη ψυχή σημαίνει την φαντασιωσική επεξεργασία σωματικών μερών, αισθημάτων και λειτουργιών, δηλαδή της σωματικής ζωντάνιας» (Winnicott 1975, σελ. 243). Αυτού του είδους η απαρτιωτική επεξεργασία συγκροτείται ήδη στις πρώτες εμπειρίες της ζωής, όταν ο εαυτός συγκροτείται με αφετηριακό σημείο την ένωση με το σώμα της μητέρας (Coblence, 2010, p. 1304). Μπορούμε να πούμε πως όταν αναφερόμαστε στις απαρχές της ψυχικής ζωής, αναφερόμαστε σε δυο σώματα – του βρέφους και της μητέρας που αρχικά γίνονται αντιληπτά ως ένα. Ο Freud σημειώνει: «Υπάρχει πολύ μεγαλύτερη συνέχεια ανάμεσα στην ενδομήτρια ζωή και τα πιο πρώιμα στάδια της βρεφικής από ό,τι θα μας έκανε να πιστέψουμε η εντυπωσιακή τομή της γέννησης» επειδή «ακριβώς όπως η μητέρα ικανοποιούσε αρχικά όλες τις ανάγκες του εμβρύου με το ίδιο της το σώμα ως όργανο, τώρα, μετά τη γέννηση, εξακολουθεί να το κάνει, αν και εν μέρει με άλλα μέσα» (Freud 1926, σελ. 138).
Αν δηλαδή ο αποχωρισμός από το σώμα της μητέρας βιωθεί υπερβολικά νωρίς, θίγεται καίρια το ταίριασμα της ψυχής με το σώμα. Ο αποχωρισμός από την αρχική σωματική δυική ενότητα είναι μια δυνάμει τραυματική, ωστόσο απαραίτητη εμπειρία για την ανάδυση της ψυχής. Η ψυχή είναι αποτέλεσμα της σχέσης δυο σωμάτων, όπου το ένα απουσιάζει, κατά τον Andre Green (1995, σελ. 76).
Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι το ταίριασμα της ψυχής στο σώμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα της αρχικής δυαδικής ενότητας – με άλλα λόγια της πρώιμης σχέσης με το αντικείμενο – και το αποτύπωμα που αυτή αφήνει. Αισθανόμαστε συχνά και εντοπίζουμε αυτό το αποτύπωμα στη θεραπευτική σχέση. Από τη σημασία της σχέσης με το σώμα του αντικειμένου προκύπτει και το ότι το ίδιο το σώμα μπορεί να αποτελεί αντικείμενο για τον ψυχισμό.
Τελευταία, η σημασία του σώματος στην θεραπευτική συνάντηση έχει έρθει στο προσκήνιο και αναδεικνύεται κυρίως από την έλευση της πανδημίας και μετά.
Όψεις και προεκτάσεις των παραπάνω, κυρίως στο κλινικό και θεραπευτικό πεδίο θα επιχειρήσει να προσεγγίσει το Σεμινάριο.

Οι θεματικές ενότητες που θα παρουσιαστούν είναι οι ακόλουθες:

2/12/2023: Πέραν του δυισμού – Το σώμα στην ψυχανάλυση: θεωρητικές και κλινικές απόψεις
Εισηγητής-Επόπτης: Παύλος Χατζητάσκος, Ψυχίατρος, Ψυχαναλυτής, Διδάκτωρ Ιατρικής ΕΚΠΑ, Τακτικό Μέλος της ΕΕΨΨ

16/12/2023: Το ενορμητικό σώμα στην εφηβεία και η σχέση του με την Ψυχοπαθολογία
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Ευγενία Σουμάκη, Παιδοψυχίατρος, Ψυχαναλύτρια, Αν. Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής, Ιατρική Σχολή Παν. Κρήτης, Τακτικό Μέλος της ΕΕΨΨ

20/1/2024: Ψυχοσωματικές διαταραχές
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Ελένη Γυφτοπούλου, Ψυχαναλύτρια, Πρόσεδρο Μέλος της ΕΕΨΨ

27/1/2024: Το σώμα στην ψυχαναλυτική διαδικασία
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Γεωργία Χαλκιά, Ph.D, Ψυχολόγος, Ψυχαναλύτρια, Τακτικό μέλος της ΕΕΨΨ

17/2/2024: Το σώμα ως «καμβάς και ως πηλός»: ψυχαναλυτικές απόψεις για την τροποποίηση του σώματος
Εισηγήτρια-Επόπτρια: Χαρά Καραμανωλάκη, Ψυχίατρος, Επιστημονική Σύμβουλος Α ́ Ψυχιατρικής Κλινικής ΕΚΠΑ, Ψυχαναλύτρια, Διδάσκουσα της ΕΕΨΨ

24/2/2024: Από τη σωματική αίσθηση στη λειτουργία α: ο δρόμος για τη δημιουργία της σκέψης
Εισηγητής-Επόπτης: Βασίλης Φαλάρας, Ψυχίατρος, Ψυχαναλυτής, Διδάσκων της ΕΕΨΨ

Δυνατότητα συμμετοχής στο σεμινάριο έχουν ψυχίατροι, παιδοψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί και άλλοι επαγγελματίες του χώρου της ψυχικής υγείας.

Το σεμινάριο θα πραγματοποιηθεί τις παραπάνω ημερομηνίες, ημέρα Σάββατο 10:00 με 13:00, υβριδικά (ταυτόχρονα δια ζώσης και διαδικτυακά). Οι συμμετέχοντες/ουσες θα παρακολουθούν δια ζώσης τα σεμινάρια στα γραφεία της ΕΕΨΨ (Μιχαλακοπούλου 41-43, 4ος όροφος, 115 28, Ιλίσια) ή διαδικτυακά (όσοι/όσες ζουν εκτός Αθηνών καθώς και όσοι/όσες επιλέξουν αυτόν τον τρόπο στην αίτησή τους). Για τη δια ζώσης παρακολούθηση -λόγω περιορισμού του χώρου- θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Η κάθε συνάντηση περιλαμβάνει δύο ενότητες. Η πρώτη αφορά την παρουσίαση από τον εκάστοτε εισηγητή του θεωρητικού θέματος και η δεύτερη την παρουσίαση κλινικού υλικού από μέλος της ομάδας των συμμετεχόντων, σε συνεννόηση με τους υπεύθυνους του σεμιναρίου και τον εισηγητή.

Το κόστος συμμετοχής ανέρχεται στα 120 ευρώ. Υπάρχει η δυνατότητα τμηματικής καταβολής σε δύο δόσεις.
Δηλώσεις συμμετοχής έως τις 27 Νοεμβρίου 2023 στο e-mail της Ε.Ε.Ψ.Ψ. hspp.gr@nullgmail.com. Απαραίτητη η αποστολή βιογραφικού σημειώματος. Η αποστολή βιογραφικού δεν είναι απαραίτητη για όσους έχουν στείλει σε προηγούμενη αίτηση.

Μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων: 25 δια ζώσης και 15 διαδικτυακά. Σε περίπτωση που συμπληρωθεί ο αριθμός και χρειασθεί να γίνει επιλογή, κριτήρια θα αποτελέσουν η ευαισθητοποίηση στην ψυχοδυναμική προσέγγιση, η κλινική εμπειρία και ο χρόνος αποστολής της αιτήσεως (σειρά προτεραιότητας)

Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη γραμματεία της Ε.Ε.Ψ.Ψ. τηλ.: 210 7712901.

Με εκτίμηση

Η Επιτροπή Σεμιναρίων
Γρηγόρης Μανιαδάκης
Γεωργία Χαλκιά
Παύλος Χατζητάσκος